Hakk�m�zda | CRI  Hakk�nda | Eski Versiyonumuz
 
T�rkler'den �in'e Bak�� | Ekonomi, Bilim ve Sa�l�k | Xinjiang | �in Ansiklopedisi
Ana sayfa | Haber & G�ndem | K�lt�r & Sanat | Ya�am Panoramas� | Spor | �in'i Gezelim | �ince ��reniyoruz | Sanal T�rk-�in Dostluk Kul�b� | Ankara Radyosu

�in k�lt�r� i�inde gezinti

(GMT+08:00) 2009-03-04 16:34:11 cri
    H�la devam ediyor mu bilmiyorum, ama biz ilkokuldayken "m�nazara" ad�yla tart��malar yap�l�rd�. Bazen ayn� s�n�f i�inde, bazen s�n�flar aras�nda, dinleyiciler ve j�ri huzurunda yap�lan bir etkinlikti bu. Konular� da genellikle basit olurdu. �rne�in, bir taraf ki�isel sorumlulu�un �nemine vurgu yapmak i�in "Her koyun kendi baca��ndan as�l�r" atas�z�n�n do�rulu�unu kan�tlamaya �al���r, kar�� taraf da toplumsal sorumlulu�un �nemini belirtmek i�in "�z�m �z�me baka baka karar�r" atas�z�n�n ge�erli oldu�unu kabul ettirmeye u�ra��rd�.

    �OK GEZEN M�, �OK OKUYAN MI?

    G�zde tart��ma konular�ndan biri de "�ok gezen mi bilir, �ok okuyan m�" sorusuydu. Ben �ok okuyanlar�n daha �ok bilece�ini benimsetmeye �al��an tarafta yer almaya dikkat ederdim. ��nk�, daha o ya�larda okuman�n b�y�l� d�nyas�n� ke�fetmi�tim. �lkokul ikinci s�n�fta, �ocuk hastal�klar�ndan biri nedeniyle yata�a d���p okula gidemeyince, babam bir�ok hikaye kitab�yla eve gelmi�ti. Onlar� okumaya ba�lay�nca bamba�ka bir d�nyaya girdi�imi sand�m. B�ylece tutkuyla ba�land�m okumaya.

    O ya�larda, kendi kendime �ocuksu ak�l y�r�tmelerim de olurdu. "��te odamda oturuyorum, ama ba�ka bir k�ta hakk�nda neler neler ��reniyorum" derdim. Hi�bir �ey bilmeden etraf�na bakarak gezen birinden daha fazla ��rendi�imi d���n�rd�m. Benim bu d���ncemin �zel bir ad� oldu�unu ileriki y�llarda ��renecektim.

    KOLTUK SEYYAHI

    Okumayla edinilecek bilgi ile gezip g�rme sayesinde ��renilecekleri birle�tirmeyi neden d���nmezdim acaba? Oysa, ya�am�m�n daha ileriki ya�lar�nda, okuyarak ��rendi�im yerleri sonradan gidip g�r�nce, ne kadar de�i�ik olduklar�n� fark edip �a��rd���m �ok olmu�tur. Herhalde �ocuklu�umuzun s�n�rl� olanaklar� i�inde, g�n�n birinde oralar� gezip g�rebilece�ime hi� ihtimal vermemi�im. Ama okumak �yle mi? �nsan�n olanaklar� �ok s�n�rl� da olsa okumak her zaman m�mk�nd�. O y�zden eldeki imkan�, elde olmayana kar�� abart�yla savunmaya ba�lam��t�m. �kisinin birle�tirilebilece�ini �ok sonralar� ��rendim.

    Ne var ki, sonralar� ��rendiklerim aras�nda, bu birle�tirme olana��n� bilin�li olarak tepenlerin bulundu�u da vard�. Bunlara "koltuk seyyah�" deniyordu. Yani, kendi evlerinin rahatl��� i�inde bir koltu�a g�m�lerek g�zel ve zevkli yaz�lm�� seyahat kitaplar� okuyorlar ve yerlerinden k�m�ldamadan sanki oralar� gezmi� gibi oluyorlarm��. ��te benim k���kken �ocuksu ak�l y�r�tmelerimle savundu�um d���ncenin ad� buymu�. Me�er, Moliere'in Kibarl�k Budalas� M�sy� Jourdain'inin bilmeden "nesir konu�mas�" gibi, ben de bilmeden koltuk seyyahl���n� savunuyormu�um. Sonralar� internetin yayg�nla�mas�yla, sanal seyahat olanaklar� da ��kt�. Ama, ya�am�m�n ileriki y�llar�nda edindi�im kendi deneyimlerim bana en ideal olan�n, g�rme ile okuman�n birle�tirilmesi oldu�unu s�yl�yor.

    MEK�NINDA EDEB�YAT

    Okuma evrenim geni�ledik�e, ba�kalar�n�n okuma al��kanl�klar�n�n, huylar�n�n, zevklerinin nas�l oldu�unu da merak etmeye ba�lad�m. Bana en ilgin� gelen �e�niler aras�nda, okuma ile gezmenin birle�tirilmesinin �zel bir t�r� de bulunuyor. Bu, seyahat rehberi okuyarak bir yeri gezmekten farkl� bir �ey. Zevk sahibi okur, diyelim ki klasik Frans�z romanlar�ndan birini okuyacak olsun. Roman�n ge�ti�i mek�n�n da Paris oldu�unu farz edelim. �mkan sahibi zevk erbab�, kalk�p Paris'e gidiyor ve kitab� olaylar�n ge�ti�i mekanda okuyor. Arkeolojiden �d�n� terim alarak yeni bir terim uydurmak gerekirse buna "Litterae in situ" diyebiliriz. Yani mek�n�nda edebiyat. Tabii, insan�n akl�na ��yle bir soru gelmiyor de�il: Tolstoy'un "Sava� ve Bar��" adl� roman�n�n en �nemli sahneleri olan Borodino Sava�lar� ile ilgili b�l�mler okunurken oralar� gezmek gibi bir g��l���n �stesinden nas�l gelinir? Ya da Herman Melville'in "Beyaz Balina" adl� roman�n� mek�n�nda okumak nas�l m�mk�n olur? B�yle uzun kitaplar ve zor mek�nlar s�z konusu olunca, en az�ndan kitaba ilk b�l�mlerinin ge�ti�i yerde ba�lamak da olurmu�. B�yle yap�nca, farz-� kif�ye yerine getirilmi� oluyor galiba.

    B�BL�YOMAN� AY�NLER� M�?

    Bu ilgin� zevk, Mozart'�n "Saraydan K�z Ka��rma" operas�n� Selim Pa�a'n�n Akdeniz k�y�lar�ndaki hayali saray�nda, bu m�mk�n olmayaca�� i�in Topkap� Saray�'nda seyretmek, ya da Verdi'nin Aida operas�n� M�s�r'daki Gize vadisinde, Piramitlerin g�lgesinde izlemek gibi bir duyguyla k�yaslanabilir ancak.

    Kimileri ukalaca bulabilirler ama, ben de imk�n�m olduk�a belli kitaplar� ge�tikleri mek�nlarda okumaya, ya da daha �nce okudu�um kitaplardan konusu yeni gidece�im bir yerde ge�en varsa, onu bir kez de orada okumaya �al��t�m. Hay�r, �zel olarak okumak �zere oralara gitmedim; bir yere ba�ka bir nedenle zaten gidiyorsam ve mek�n� oras� olan bir kitap biliyorsam yan�ma almaya gayret ettim.

    "Entelekt�el z�ppelik"le veya "bibliyomani ayinleri" yapmakla su�layanlar olabilir. Bunun belli bir hazz� oldu�unu saklayacak de�ilim. Beijing'deki Yasak �ehri, Bertolucci'nin "Son �mparator" filmini g�rd�kten sonra gezenler, ziyaretlerinden ayr� bir tad ald�klar�n� en az�ndan kendilerine itiraf etmekten ka��nmayacakt�r. Bu da bunun gibi bir �ey.

    BE�J�NG'DE NE OKUMALI?

    Beijing'e geldi�imden beri, zaman zaman "Madem burada bulunuyorum, o halde hangi kitaplar� okumam gerekir" sorusunu soruyorum. Tabii okuyacaklar�m, konusu burada ge�en kitaplar olmal�. Ama, sadece konusunun �in'i ilgilendirmesi yeterli mi? Diyelim ki, Kafka'n�n "�in Seddi" hik�yesini, Seddi'n Beijing yak�nlar�ndaki Badaling b�l�m�nde okursam, belki bir ayini bi�imsel olarak eda etmi� olurdum, ama bunun �in edebiyat�yla ilgili bir y�n� olmaz. O nedenle, okuyaca��m kitaplar �in edebiyat�n�n �r�nleri, tercihan se�kin �rnekleri olmal�. Ama "se�kini se�ebilmek", �in edebiyat� bilgisi gerektiriyor. Oysa benim �in edebiyat�yla ilgili bilgim �ok s�n�rl�. Bu durumda yapmam gereken, �in edebiyat�na ili�kin bilgimi biraz olsun geni�letmek. Ancak b�ylelikle neleri burada okuyup o �zel zevkimi ya�ayabilece�imi bilebilirim.

    UMMANDA PUSULA GEREK

    Ama bu da ha deyince olacak �ey de�il. �in edebiyat� hakk�nda kabaca bir bilgi sahibi olmak i�in, onun i�inde yer ald��� �in k�lt�r tarihini bilmek; onun i�in de, genel �in tarihi hakk�nda en az�ndan ku� bak��� bilgi sahibi olmak gerek. Gelgelelim, �in tarihi deyince 5 bin y�ll�k bir zamandan s�z ediyoruz. Onca hanedan gelmi� ge�mi�. S�ralar�n� bilmek ��yle dursun, isimlerini ak�lda tutmak bile kolay de�il. ��inde yarat�ld��� toplumun tarihini en az�ndan belli ba�l� d�neme�leri itibar�yla bilmeden bir edebiyat�n tan�nmas� m�mk�n olmad���na g�re, tek �are insan�n zihnine �ematik bile olsa bir "tarihsel olaylar�n ak�� g�zerg�h�" yerle�tirmesi.

    Tabii, burada g�ndeme bir tasnif sorunu geliyor. Ku�bak��� g�r�� elde etmek i�in, konuyu iyi tasnif etmek gerek. Ama tasnif neye g�re yap�lacak? �yi tasnif, iyi �l��t gerektirir; iyi �l��t de sorulacak can al�c� soruyu bilmeyi... Yoksa sadece keyfi bir tasnif yap�lm�� olur. Ama can al�c� soruyu bulmak i�in de o konuyu �ok iyi bilmek gerek. K�sacas� gene ba�a d�nd�k.

    MARCO POLO'DAN BER�

    Ben de zaten tam o noktaday�m. Yani b�rak�n �ok iyi bilmeyi, yolumu el yordam�yla bulma a�amas�na gelmeye �al��an merakl� birinden ba�ka bir �ey de�ilim. Burada yapmaya �al��aca��m �ey, ��renmek ve ��rendiklerimi g�nl���me yazarak payla�mak.

    Peki, "Kitap okuyup bize anlataca��na, ba��n� pencereden ��kar da g�rd�klerini anlat" demezler mi insana?

    Derler.

    Ama t� Marco Polo'dan beri �in'i g�r�p anlatan �ok ki�i olmu�. O zamandan bu yana bir�ok seyahat kitab� yaz�lm��. Hele son y�llarda �in ile ilgili olarak yaz�lan seyahat kitaplar� b�y�k kitap��larda raflar� dolduruyor.

    Bunlar�, gezip g�rd�klerini anlatman�n gereksiz oldu�unu iddia etmek i�in s�ylemiyorum. Ne de olsa, her insan ayr� bir d�nyad�r, herkesin �znel ya�ant�lar� farkl�d�r; onun i�in herkesin anlatacaklar� de�i�ik olur. Ayr�ca, yeni bir yere gelen insan, g�rd�klerini anlatma ihtiyac� duyar. Ben de bir y�la yak�n bir zamand�r g�rd�klerimden yola ��karak g�nl�k yaz�yorum.

    HERKES ME�REB�NCE G�R�R

    Ama bir s�re sonra, sadece kendi g�zlerinizle g�rd�klerinizin yeterli gelmedi�ini hissetmeye ba�l�yorsunuz. Her �ey g�r�nenden ibaret olsayd�, b�yle bir �ey hissedilmezdi. Ama �yle olmuyor. Bir noktadan sonra, g�rd�klerimizi tam anlayamad���m�z�, anlamak i�in ba�ka bilgilere ihtiyac�m�z oldu�unu hissediyoruz.

    Zaten �o�u �eyler �yle kolayca anla��lmaz. Bazen arka plan�na, sa��na soluna, i�ine d���na bakmak gerekir. Sonra g�rmekten g�rmeye fark var. Herkes arad���n�, g�rmek istedi�ini g�r�yor. Kimisi m�zeleri, k�lt�rel mekanlar� g�rmek ister, kimisi elektronik e�yalar satan ma�azalar�... Kimisi d�n��te beraberinde son model cep telefonu getirir, kimisi kitap...

    Ben de en �ok m�ze ve kitap�� gezdim burada. Tabii sokaklar� da gezdim, �ar��lar�, ma�azalar� da... Bunlar� anlatt�m da.

    ENG�N BAH�EDE

    Ama art�k bu �lkenin ve bu toplumun, sadece kendi g�zleriyle bakarak anla��lamayaca��n� kavrad���m bir yere geldim. Onun i�in, kitaplarda yer alan bilgilere ihtiyac�m oldu�unu daha fazla hissetmeye ba�lad�m. Tarihi, k�lt�r� ve edebiyat�yla hakk�nda bilgi edinmedik�e bu �lkeyi ve toplumu daha fazla anlayamayaca��m� hissediyorum. Zaten son bir iki g�nl���mde daha �ok kitab� bilgilere yer verdi�imi fark ettim. Demek ki, ihtiya� h�s�l olmu�.

    Ne var ki, �in'i kitaplardan ��renmek de �yle pek kolay i� de�il. Ba�ka bir g�nl�kte de bir �ngiliz'in "�in �m�r boyu s�recek bir kariyerdir" dedi�ini yazm��t�m. Yani sadece g�rerek ��renilemeyece�i gibi, �yle �� be� kitap okumakla da "Art�k biliyorum" denecek gibi de�il.

    Ama yine de c�ret edip bir ucundan ba�lamak gerek.

    Ben de �yle yap�p �zellikle k�lt�r ve edebiyat�na �ncelik vererek �in hakk�nda kitaplardan ��renilecek bilgileri edinmeye �al��aca��m.

    Bunlar� da becerebildi�im kadar�yla, �imdi ve �nceden g�zlerimle g�rd�klerimle birle�tirerek g�nl���me aktaraca��m.

    Buna "�in k�lt�r� i�inde bir gezinti" demek istiyorum.

    Bu engin bah�ede her yeri gezip g�rme imk�n� tabii ki yok. Ama en az�ndan belli ba�l� yerleri, gezilip g�r�lmesi elzem olan noktalar� tesbit edebilecek kadar bilgi sahibi olabilmeyi diliyorum.

    Bu kendimle ilgili bir dilek.

    Sizin de, benim geziyle ilgili olarak anlatacaklar�mdan ho�lanman�z� dilerim..

  �lgili Haberler
  Yorumunuzu G�nderin
Yayın Çizelgesi
G�nl�k Konu�ma
• Ders 45 Kay�t yapt�rmak
• Ders 44 Kaybedilen �nemli belgeler i�in bildirimde bulunmak
• Ders 43 Kredi kart� kullanmak
• Ders 42 Havale yapmak
• Ders 41 �demek
Di�er>>
Tavsiye Edilen Programlar
• �in d�viz rezervleri ve Amerika
• Amerika'y� "kazanmak" stratejisi
• "Avrupa futbol tak�mlar� 18 ya�� alt�ndaki yabanc� futbolcular� almamal�"
• �in Seddi'nde Be�ikta� kutlamas�
• "��plak ayakl� doktorlar"dan k�y hastanelerine
• Makam sanat�n�n "ilkbahar�" i�in
• D��lanan rejimlerle ili�kiler...
• An Lee, Booker �d�ll�roman�n� peyaz perdeye aktaracak
• Almanya Badminton A��k Turnuvas�'nda en b�y�k galibiyet �in tak�m�n�n
• "�irkin �rdek yavrusundan g�zel ku�u"ya d�n��en halterci Chen Xiexia
Di�er>>
china radio international china radio international

� China Radio International.CRI. All Rights Reserved. 16A Shijingshan Road, Beijing, China. 100040