�inliler ve yemekleri

    2009-01-15 17:15:45                cri
    �inlilerle T�rkler aras�nda belki de en b�y�k farklardan bir tanesi damak tad� ve yemek al��kanl�klar�. Bunu, �in'e ilk geldi�iniz andan itibaren sert bir �ekilde fark ediyorsunuz. Bazen ilk geldi�im zamanlar� ve o zamanlarda ya�ad���m zorluklar� d���n�yorum. Bunlardan en b�y���, �in al��kanl�klar�na, damak tad�na, zevklerine al��makt�. Basit bir �rnek vermek gerekirse, o zamanlar ��renci oldu�um i�in okulun yurdunda kal�yordum ve okulun yemekhanesinde �atal ve ka��k yoktu. Benim de "kuaizi" yani �ubuklarla yemek yemeye al��mam �ok uzun s�rm��t�. Ne kadar u�ra��rsam u�ra�ay�m �ubuklarla tuttu�um yemek daha a�z�ma varmadan d���yordu ve beni dalga konusu haline getiriyordu. O y�zden neredeyse ilk bir ay, yemekhaneye giderken elimde marketten ald���m kendi �atal�m� g�t�rd�m. Bu �atal ka��k bulunmamas� durumu sadece okulun yemekhanesinde de�il, d��ar�da gitti�im bir�ok lokantada da ayn�yd�. Ancak belli bir seviyenin �zerindeki lokantalarda, o da �zel istek �zerine �atal ve ka��k getirilirdi, ki bunlar�n bile �o�unda ka��k olur ama �atal olmazd�, ka��k da yakla��k 6-7 cm boyunda porselenden yap�lma k���k bir ka��kt�, yani amac� adeta onunla yemek yenmesi de�il, ya �orba i�ilmesi ya da bir yeme�in ana tabaktan ki�isel taba�a aktar�lmas�yd�.

    Bir s�re sonra �ubuklarla yemek yemeye al���p art�k �atal ka��k aramaz duruma geldi�inizde ise daha b�y�k bir problem sizleri bekliyor, o da �inlilerin damak tad�. T�rkler, �zel sa�l�k nedenleri veya diyet yap�yor olma durumu s�z konusu olmad��� s�rece hemen hemen b�t�n yemeklerine tuz koyarlar. Hatta bu o kadar �nemlidir ki yemek tam pi�meden �nce yeme�in suyundan bir miktar al�narak tuzuna bak�l�r, eksikse ilave edilir, fazla olmu�sa ekstra malzeme veya su konur. �inliler ise bizim tuzumuz yerine �eker kullan�rlar. Hemen hemen b�t�n yemekleri az ya da �ok tatl�d�r. �ok g�zel g�r�nen bir etli patates yeme�inin i�inde re�elimsi bir sos olmas� veya sab�rs�zl�kla bekledi�iniz bal���n tahin benzeri bir sosla servis edilmesi s�k kar��la�aca��n�z durumlard�r. Normal lokantalarda zaten ekmek yoktur, ekmek yerine genelde pilav yersiniz. Pilav�n da yap�l��� bizimkinden �ok farkl�d�r. Biz pilav� genelde �ehriye ile yapar�z, tereya�� ve tuz ilave ederiz. �inliler ise pirinci suya atar, kaynat�r ve ��kar�r, ya� ve tuz koymaz, �ehriye ise �in'de yok zaten. Bizde pilav�n tane tane olmas� makbuld�r, lapa olursa bu bir kusurdur ve dile getirilir. �inlilerin al��kanl�klar�nda ise lapa pilav makbuld�r; ��nk� e�er tane tane olursa �ubuklarla yemek zor olur, lapa oldu�unda ise �ubukla kolayca tutulup tek seferde yeterli miktar a�za g�t�r�lebilir.

    Fakat b�t�n bu anlatt�klar�m al���lamayacak �eyler de�il. Tabii yemek konusunda, "�unu yemem, ��yle yerde yemem, ��yle olmazsa yemem" gibi tak�nt�s� olanlar�n al��mas� �ok daha zor ama eninde sonunda al���l�yor. Bu s�re� benim i�in yakla��k iki ay s�rd� ve bu s�re i�inde �o�unlukla haz�r g�dalar t�ketmi� olmamdan dolay� kilo da ald�m, fakat sonunda al��t�m, hatta birka� g�n yemedi�imde �zler bile oldum. Buna al��t�ktan sonra ise, yemekle ilgili zevklere ortak olabiliyorsunuz.

    �rne�in �inlilerin en b�y�k zevklerinden bir tanesi "huoguo", yani hotpot tarz� lokantalar. Bu lokantalarda oturdu�unuz masan�n ortas�nda bir b�y�k ocak veya herkesin �n�nde birer k���k ocak bulunuyor. Sipari� verdi�iniz zaman, o oca��n �zerine, i�inde tercihinize g�re farkl� aromal� su bulunan bir tencere konuyor ve kaynamaya ba�l�yor. Sipari� etti�iniz et veya sebzelerin tamam� �i� olarak geliyor ve o tencerede kendiniz pi�iriyorsunuz. Pi�tikten sonra da tahin ve sar�msaktan olu�an bir sosa bat�rarak yiyorsunuz. Belki bu �ekilde ifade edince kula�a ho� gelmiyor olabilir; fakat al��t�ktan sonra son derece lezzetli bir alternatif olabiliyor bu yemekler...

    Yine �inlilerin, �zellikle gen�lerin en b�y�k zevklerinden biri de bir evde toplan�p birlikte farkl� yemekler pi�irmek. Bir �inli arkada��m bana bunu s�yledi�i zaman hemen bu �ekilde bir organizasyonun haz�rl�klar�na giri�tik. Ortak arkada��m�z olan birka� tane �inli gencin hepsinin uygun olaca�� bir zaman ayarlad�k ve benim evimde toplanmak �zere s�zle�tik. Bulu�ma g�n�nde, herkes, kendi pi�irmek istedi�i yeme�e uygun olarak al��veri� yapt�. Gelecek olan herkes tamamland��� zaman, ellerinde al��veri� po�etleriyle yemek yapmaya haz�rlanan sekiz ki�i vard�. Kimisi yapabildi�i tek yeme�i yapacakt�, kimisi kendi �ehrinin �nl� yeme�ini yapacakt�, kimisi kendi icat etti�i bir yeme�i yapacakt�, kimisi de bir di�erine yard�m edecekti. Arada s�rada da yemek al��kanl�klar�ndan ve hepsi �inli de olsa b�lgelere g�re de�i�en damak tatlar�ndan bahsediyorlard�. �rne�in �in'in g�neyindeki insanlar yemekte tatl� soslar� daha az tercih edermi�, onun yerine daha �ok baharat ve hatta baz�lar� tuz kullan�rm��, buna kar��n �in'in kuzeyinde soslar daha tatl� ve �erbet tarz�nda olurmu�. Yine �in'in kuzeyindeki insanlar �ok fazla ac� sevmezmi� fakat Sichuan ve Hunan b�lgelerinden gelenler �ok ac� severmi� ve hemen hemen b�t�n yemekleri ac�l�ym��. �yle ki, �in'in kuzeyinde ya�ayan birinin hayat�nda hi� Sichuan yeme�i yememi� olmas� �ok s�k rastlanan bir durum; ��nk� b�t�n yemekler ac�l� fakat kendisi ac�ya al��k�n de�il ve sevmiyor. Tabii bizim bulu�mam�zda yemek yapacak olan kimse profesyonel a��� olmad��� ve y�resinin yemeklerini en iyi �ekilde temsil etmek gibi bir g�rev �stlenmedi�i i�in hi� kimse, yemeklerin a��r� baharatl� ve ac� olmas�n� istemedi.

    Sohbetler ve haz�rl�klarla ge�en yakla��k �� saatlik bir s�renin ard�ndan dokuz farkl� �e�it yemek, �� farkl� i�ki, �orba, meyve taba�� ve tatl�dan olu�an zengin bir men� ortaya ��kt�. Arkada�lar�n her biri bana �zellikle kendi pi�irdi�i yeme�i daha en ba�tan tatt�r�yordu ve be�enip be�enmedi�imi soruyordu. Bense �in damak tad�na al��k�nd�m ve bir�ok farkl� b�lgenin mutfaklar�ndan yemekler yemi�tim, o y�zden hi�biri yabanc� gelmiyordu ve hepsini be�eniyordum. Fakat �in tad�na al���k olmayan birisi kesinlikle 9 farkl� yeme�in en fazla 3-4 tanesini yiyebilir. Benim gibi al���k olan biri i�inse yemekler tam bir ziyafetti.

    Tatl� yapma g�revi de bana verilmi�ti ve ben de T�rk tatl� k�lt�r�n� ve T�rk damak tad�n� iyi temsil edece�i ve yapmas� k�sa s�rece�i i�in bisk�vili pasta yapm��t�m. Bu �ekilde sofraya oturduk. Fakat farkl� al��kanl�klar vard�. �rne�in yine �in'in g�neyinde yayg�n olan al��kanl�k, biz T�rklerin al��kanl�klar�na benzer �ekilde, ana ve s�cak yemeklerden �nce �orba i�ilmesi �eklindeydi. O y�zden g�neyli arkada�lar bu �neriyle birlikte sofraya ilk olarak, haz�rlam�� olduklar� �orbay� getirdiler. Kuzeyde ise �nce yemekler yenir, doyulmaya yak�n �orba i�ilirdi, o y�zden kuzeyli arkada�lar da buna kar�� ��kt�. Sonu�ta bu ciddi ve resm� bir yemek de�ildi o y�zden sonunda, s��d��� kadar�yla b�t�n yemekler ve �orba hep birlikte sofraya kondu ve yakla��k 1.5 saat boyunca bol kahkahal� sohbetler ve tatl� dedikodular e�li�inde herkes istedi�i her �eyden bol bol yedi. B�t�n herkesin "�ok doydum, meyve bile yiyemeyece�im" dedi�i bir anda i�lerinden biri, "hi� olur mu, daha Alican'�n pastas� var" diyerek benim tatl�m� hat�rlatt�. Ben o kadar doymu� oldu�unu s�yleyenlerin "neyse onu daha sonra yeriz" �eklinde tepki vermesini beklerken b�t�n herkesin "aaa evet tatl� var, Alican getirsin hemen yiyelim" iste�inde bulunmas�na �a��rd�m kald�m. Hele ki kocaman bir tepsi b�y�kl���nde yapt���m tatl�n�n y�zde 80'inin on dakika i�inde b�y�k bir mutlulukla bitirildi�ini g�rmek beni hem �ok �a��rtt�, hem de �ok mutlu etti. B�t�n herkes �ok be�endi�ini s�yledi, bu durum yedikleri miktardan da belli oluyordu. Benden de bir sonraki bulu�ma i�in tekrar s�z ald�lar. Bu �ekilde yemekli parti, neredeyse b�t�n yemeklerin bitmesiyle sona erdi.

    Bu organizasyon sayesinde, �inlilerin asl�nda kendi aralar�nda e�lenmelerine ev sahipli�i yapm�� oldum. Yak�n arkada�lar�n kendi aralar�ndaki sohbetlerini dinlemi�, hepsinin sevdi�i yemekleri payla�m��, ayr�ca g�zel bir T�rk pastas�n� da �inlilere tan�tm��t�m. San�r�m bu �ekilde yo�un k�lt�r al��veri�leri, farkl� bir �lkede ya�ayan biri i�in �ok �nemli, ��nk� ancak bu �ekilde toplumun i�ine girebiliyorsunuz ve ya�ant�n�z� hi� yabanc�l�k �ekmeden s�rd�rebiliyorsunuz; ayr�ca bunlara uyum sa�lay�p zevk alabildi�iniz �l��de toplum taraf�ndan benimseniyorsunuz.

    Program i�inde ge�en baz� kelimelerin �incelerini ��renerek program� noktalayal�m. Ac� demek i�in �ince'de la(4) diyoruz. Tatl� demek i�in tian(2) diyoruz. Tuz demek i�in yan(2) diyoruz. Bu kelimeye dikkat etmemiz gerek ��nk� yabanc�lar�n bir�o�u bunu do�ru s�yleyemiyor. �ince'de tonlaman�n �ok �nemli oldu�unu daha �nce s�ylemi�tim, e�er tuz demek istedi�inizde ikinci ton yerine birinci tonda s�yler ve yan(1) derseniz, bunun anlam� sigara oluyor. Yani bir lokantada ufak bir ton hatas�yla garsondan tuz yerine sigara isteme olas�l���n�z var. �eker demek i�in tang(2) diyoruz. Burada da dikkat etmemiz gereken bir nokta var, bunu da e�er birinci tonda yani tang(1) olarak s�ylerseniz, bu da �orba veya yeme�in suyu anlam�na geliyor, �eker demek istiyorsan�z tang(2) �eklinde s�yledi�inize emin olmal�s�n�z.

    Bir sonraki program�m�z Bahar Bayram�, yani �ince s�yleni�i ile chun(1) jie(2)'ye denk geliyor. Havai fi�ek sesleri yakla��k bir hafta sonra ba�lay�p bir hafta kadar devam edecek. �imdiden herkesin bayram�n� kutluyorum. �ince s�yleyecek olursak chun(1) jie(2) kuai(4) le(4). Bayramdaki program�m�zda g�r���nceye dek hepiniz esen kal�n sevgili dinleyiciler.

© Copyright by www.cri.cn, 2007