��N ULUSLARARASI RADYOSU
China Radio International
Çin Haberleri
Türkiye Haberleri
Dış Haberler

�ince ��reniyoruz

�in'de az�nl�k milliyetler

T�rklerin g�z�yle �in

Spor

Bilim ve Sa�l�k
(GMT+08:00) 2006-03-29 16:46:04    
Xinjiang'da kar�z kanallar�n� kurtarma projesi

cri
    Xinjiang'�n Turfan ve Hami b�lgelerinde yo�un olarak bulunan Kar�z kanallar�, Xinjiang'da varl���n� bug�ne kadar s�rd�ren en eski sulama tesisidir. 2000 y�l� a�k�n bir ge�mi�e sahip olan ve bir zamanlar toplam uzunlu�u 5000 kilometreyi ge�en Kar�z kanallar�, �in Seddi ve Beijing-Hangzhou kanal� ile birlikte �in tarihindeki �� b�y�k mimari harikadan biri olarak kabul ediliyor ve ayn� zamanda "Yeralt�ndaki �in Seddi" olarak da adland�r�l�yor. Kar�z kanallar�, �inliler i�in yaln�zca sulama tesisi de�il, Uygurlar�n �st�n zekas�n�n de�erli bir �r�n�d�r.

    Dik kuyular, yeralt� ve yer�st� kanallar� ile barajlardan olu�an Kar�z kanallar�, Tianshan Da�lar�'nda eriyen kar suyunu tarlalara ula�t�r�yor. Asya k�tas�n�n g�be�inde kurak iklimde ya�ayan Xinjiangl�lar, Kar�z kanallar�yla getirilen sularla bir dizi vaha yaratt�lar, d�nyaca �nl� �z�m� ve kavunlar� yeti�tirdiler. Kar�z kanallar�, ayn� zamanda �zellikle Turfan b�lgesinin �nemli turizm kaynaklar�ndan biridir. 2005'te 200 binden fazla yerli ve yabanc� turistin ziyaret etti�i Kar�z kanallar�, Turfan b�lgesine 616 milyon yuanl�k turizm geliri kazand�rd�. Ancak y�re halk�n�n ya�am kayna�� olarak adland�r�lan Kar�z kanallar�, yeralt� su kaynaklar�n�n azalmas� ile birlikte zamanla kuruma tehlikesiyle kar�� kar��ya geldi.

    Yap�lan istatistikler, 1960'l� y�llardan bu yana her y�l 20 kanal�n yok oldu�unu, bug�n kullan�m halindeki Kar�z kanallar�n�n say�s�n�n 600'e kadar indi�ini g�sterdi. Baz� uzmanlar, gereken tedbirlerin al�nmamas� durumunda, Kar�z kanallar�n�n 20 y�l sonra t�m�yle yok olabilece�i uyar�s�nda bile bulundular.

    �nsanl�k tarihindeki bir mucize olan Kar�z kanallar�n� kurtarmak i�in, �in h�k�meti harekete ge�ti. �in merkezi h�k�meti ve Xinjiang Uygur �zerk B�lgesi y�netimi, �n�m�zdeki 9 y�l i�inde toplam 250 milyon yuan harcayarak, Kar�z kanallar�n� korumay� ve restore etmeyi kararla�t�rd�. Xinjiang Kar�z Kanallar� Ara�t�rma Derne�i taraf�ndan verilen bilgilere g�re, proje kapsam�nda, �ncelikle korunacak 391 Kar�z kanal� belirlendi. Bunlar�n 276's� sa�lamla�t�r�l�rken, geri kalan 100'den fazlas�na g�nl�k bak�m yap�lacak.

    Projenin uygulanmas�na ba�lanmadan �nce Xinjiang'daki su i�leri uzmanlar�, 4 y�l s�ren �al��malar sonucunda �ince, Uygurca ve �ngilizce yaz�lan Xinjiang'daki Kar�z Kanallar� adl� bir eser ortaya koydular. Bu eserde Xinjiang'da bulunan b�t�n Kar�z kanallar�n�n yeri, gidi�at�, su ak��� ve uzunlu�uyla ilgili b�t�n ayr�nt�l� veriler ve foto�raflar bulunuyor. Bu eser, yap�lacak koruma �al��malar�na de�erli referans sundu.

    Bununla birlikte Turfan b�lgesindeki her k�yde Kar�z Kanallar� Koruma Derne�i kuruldu. Bu dernekler i�in �al��anlar, hala su bulunan Kar�z kanallar�n�n bak�m�n� �stlendiler. Yerel y�netimlerin tar�m alan�nda ald��� suyu tasarruf eden �nlemlerle birlikte s�z�nt�y� �nleme ve damlatma sulama gibi modern sulama teknikleri yayg�nla�t�r�ld�, b�ylece her y�l 135 milyon metrek�pl�k su tasarrufu sa�land�.

    Al�nan bilgilere g�re, h�k�met taraf�ndan ba�lat�lan koruma projesinin ilk a�amas�nda korunacak ve restore edilecek Kar�z kanallar� sayesinde yakla��k 10 bin hektarl�k alan�n sulanmas� g�vence alt�na al�nacak.