Xinjiang'daki çalgı köyü -- Cay

  2018-07-23 17:27:08  cri

Bir yandan satar (Uygur çalgısı) çalarak, diğer yandan halk türküsü söyleyen Heyit Emin, ayrıca kendi yapımı dutar (Uygur çalgısı) çalıp türkü söylüyor.

65 yaşındaki Heyit Emin Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'ndeki Toksu ilçesine bağlı İçerik kasabasının Cay köyünde yaşıyor. Emin çalgı yapımında Devlet Maddi Olmayan Kültür Mirasları açısından köyün en yaşlı zanaatçısı.

Emin, 10 yaşından beri babasından çalgı yapmayı öğrendiğini, böylece ailesinin üçüncü kuşak halk sanatı enstrümanı zanaatkarı haline geldiğini söylüyor.

Cay köyünün neredeyse yarısı halk sanatı çalgısı yapımında ustalaşmış. Bu köy zengin yerel özelliklere sahip el yapımı halk sanatı çalgısı üretimi açısından önemli kültürel yerlerden biri olarak kabul ediliyor.

Emin, kendisinin yaklaşık 20 çeşit milli enstrüman yapmayı ve çalmayı bildiğini, bunun yanı sıra türkü söyleyebildiğini ifade etti. Ayrıca Emin, küçüklükten bu yana müzik ve şarkı dinleyerek büyüdüğünü dolayısıyla kendisinin müziğe büyük ilgi duyduğunu ve müziği çok sevdiğini belirtti.

Emin, çalgı yapımı için malzeme seçiminin çok önemli olduğunu, genellikle dut ağacının tercih edildiğini, iyi bir çalgı yapımı için konsantre olmanın çok önemli olduğunu, bir dutarın nakış oyumu için altı günlük zaman gerektirdiğini anlattı.

47 yıldır çalgı yapımıyla uğraşan Emin'in yaptığı çalgılar Beijing ve Shanghai'ye, hatta Fransa ve Almanya gibi ülkelerde alıcı buluyor. Böylece Emin, "Çalgı Kralı" haline gelirken, ülkenin dört bir yanından bu tekniği öğrenmek için gelen çırakların sayısı da gün geçtikçe artıyor.

Emin'in en gurur duyduğu çıraklarından biri olan Huşur Süleyman 25 yıldır çalgı yapımı tekniğini öğrenmeyi ve geliştirmeyi sürdürüyor. Süleyman, "Ustam bana sabırla öğretiyor, her bir aşamayı öğrenmek için 7 veya 10 gün gerekiyor ama bir aşamayı ustalıkla uygulamak için yıllara ihtiyaç duyuluyor." dedi.

Huşur Süleyman daha önceki duygularını şöyle anlattı: "O zamanlar benim gibi bu mesleğe yeni başlayanların mükemmel bir çalgı yapabilmesi için 3 ila 5 yıllık bir zaman dilimi gerekiyordu. O yüzden bu tekniği öğrenmekten vazgeçmek istemiştim. Emin ustam hep beni teşvik etti. Bu konuda ustama teşekkür borçluyum."

Günümüzde köyde yetenekli el sanatı ustası konumundaki Süleyman'ın aylık geliri yaklaşık 3 bin yuanı buluyor.

Emin ustanın teşvikiyle çok sayıda kişi çalgı yapımı tekniği öğrendi ve öğrenmeye devam ediyor. Şu an köydeki 120'yi aşkın aile çalgı yapımıyla uğraşırken, beş kişi Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi Maddi Olmayan Kültür Mirasları aktarıcısı unvanına sahip oldu.

Son yıllarda Toksu ilçe yönetimi, köylülerin gelirlerini artırmak için özgün sektörleri geliştirme planını hayata geçirdi. Plan kapsamında Toksu ilçe hükümeti 18 milyon 950 bin yuan yatırımla Cay köyünde "Cennet Cay" Turistleri Karşılama Merkezi ve Milli Çalgılar Sergi Merkezi inşa ederek, turistlerin yerel çalgı, dans, şarkı ve gösterilerini bizzat tanımalarına olanaklar sağladı. Bu tür turizm projesi daha çok sayıda turisti bölgeye çekerken, el yapımı çalgılar da gittikçe daha çok sayıda satılıyor.

Daha önce bir çalgıyı en fazla 10 yuana satabildiğini belirten Emin, şimdi çalgı fiyatlarının birkaç yüz yuandan binlerce yuana kadar yükseldiğini, bazı özel yapım çalgıların 30 bin yuana ulaşan fiyatlara satabildiğini ve geçen yıl toplam gelirinin 150 bin yuanı aştını söyledi.

Emin zenginleşirken aynı zamanda yoksullara yardım eli uzatmayı da ihmal etmiyor. Nuridin İsmail, dar gelirlilerden sadece biri.

Nuridin İsmail kendi yaşamından bahsederken şunları söyledi: "Daha önce tarlada çalışarak yılda sadece 8 bin yuan kazanıyordum, Emin ustadan çalgı yapımını öğrendikten sonra yaşamımda büyük değişiklik meydana geldi ve şimdi yılda 50 bin yuan gelir elde edebiliyorum."

Emin, çalgı yapım sanatı tekniğinin kuşaktan kuşağa aktarılmasını, çalgıların popülerliğinin yükseltilerek, gelecekte daha çok yerli ve yabancı pazarlarda rağbet görmesini arzuladığını belirtti.

Günümüzde Cay köyü çalgı yapımı, tarihi Kösen kültürü ile dans ve şarkı gösterileri, tatiller ve turizm alışverişlerinin bir arada olduğu devlet düzeyli 3A turistik alan haline gelirken, çalgı satışı 60 bin adeti aşmış durumda.